Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, 25 Ekim’de yapılan ikinci turda Flavio Bolsonaro’yu 4 milyondan fazla oy farkıyla yenerek yeniden seçildi. İlk turu önde tamamlayan Bolsonaro sonuçları tanımadığını açıkladı. Lula, ülkenin 1980’lerde demokrasiye dönüşünden bu yana dört kez devlet başkanlığına seçilen ilk siyasetçi oldu.
Seçim, iki adayın İsrail’e yönelik zıt tutumları nedeniyle ülke sınırlarının ötesinde de yakından izlendi. Gazze’deki saldırıları sert biçimde eleştiren Lula’nın karşısında, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun açıkça desteklediği Bolsonaro vardı. İsrail basınında Lula “İsrail karşıtı” olarak nitelendirilirken Netanyahu, rakibini “dostum” diye anmıştı.
Lula, Şubat 2024’te Afrika Birliği zirvesinde Gazze’de yaşananları Hitler’in Yahudileri öldürme kararıyla karşılaştırmıştı. Netanyahu bu sözlerin “kırmızı çizgiyi” aştığını söylemiş, İsrail Lula’yı “istenmeyen kişi” ilan etmişti. Brezilya, Mayıs 2024’ten bu yana İsrail’de büyükelçi bulundurmuyor. Lula hükümeti ayrıca İsrailli savunma şirketi Elbit Systems’tan obüs alımını askıya aldı.
Brezilya, 2025’te Güney Afrika’nın İsrail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda açtığı soykırım davasına katıldı. Lula, 22 Eylül’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Netanyahu hükümetini Gazze’de kadınlara ve çocuklara karşı soykırım işlemekle suçladı. Hamas’ın saldırılarını da kınayan Lula, iki devletli çözümden yana olduğunu yineledi.
Netanyahu, temmuz ayında Bolsonaro’nun aday tanıtım törenine video mesaj göndererek desteğini duyurmuştu. İlk turun ardından Bolsonaro’yu tebrik eden İsrail Başbakanı, ikinci turda onun “büyük bir zafer” kazanmasını beklediğini söylemişti. Bolsonaro ise seçilmesi halinde Brezilya’nın büyükelçiliğini 2027’de Kudüs’e taşıma, İsrail’e yeniden büyükelçi atama ve İbrahim Anlaşmaları’nın devamı olarak sunulan girişime katılma vaadinde bulundu. Lula’yı antisemit olmakla suçlayan Bolsonaro, ocak ayında Batı Şeria’yı ziyaret etmişti.
İsrail meselesi, Brezilya nüfusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan evanjelik seçmenler üzerinden kampanyada da etkili oldu. Kendini evanjelik olarak tanımlayan ve Kudüs’te vaftiz olan Bolsonaro, bir kilise konuşmasında siyasi ayrışmayı “ruhani savaş” olarak nitelendirdi. Aktarılan anketlerde evanjelik seçmenler arasında Bolsonaro’nun desteği yüzde 62, Lula’nınki yüzde 32 düzeyindeydi.
Pew Araştırma Merkezi verilerine göre Brezilyalıların yaklaşık yarısı İsrail’e olumsuz bakıyor, yüzde 60’tan fazlası Netanyahu’ya güvenmiyor. Sao Paulo Üniversitesi’nden Prof. Dr. Feliciano de Sa Guimaraes, İsrail-Filistin meselesinin ülkedeki sağ-sol ayrışmasını güçlendirdiğini belirtti. Guimaraes’e göre seçimleri dış politika nadiren belirliyor; iş, hayat pahalılığı ve güvenlik seçmenlerin öncelikleri arasında yer alıyor. Bolsonaro, oy verme süresinin iki saat uzatılmasını gerekçe göstererek seçim sonucunu tanımadığını açıkladı.
Yorumlar