Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetmesi, Türkiye’yi yasa boğdu. Saat 09.05’te duyurulan ölüm haberiyle bayraklar yarıya indirildi; ülkenin dört bir yanında günlerce süren matem, yıllar içinde Atatürk’e duyulan özlem ve saygının hafızadaki karşılığına dönüştü.
57 yıllık ömrüne savaşlar, anlaşmalar ve bitmeyen mücadeleler sığdıran Atatürk, bir imparatorluğun küllerinden yeni bir cumhuriyetin doğuşuna yol arkadaşlarıyla birlikte öncülük etti. Ardında yalnızca bir devlet değil, bugün de saygıyla anılan bir fikir ve yol bıraktı.
Ölümünün yaşandığı sabah, Dolmabahçe’de zaman durmuş gibiydi. Yarıya indirilen bayraklar ve gözyaşları, bir milletin liderini ve geleceğine yön veren önemli bir yol göstericiyi kaybettiği anı hafızalara kazıdı. Aradan geçen yıllar, o gün yaşanan acıyı ortadan kaldırmadı; yas, zamanla ortak bir hatıraya dönüştü.
Atatürk’ün son saatlerine ilişkin anlatımlardan biri, yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak’ın hatıralarında yer aldı. Soyak’ın aktarımına göre Atatürk, doktorunun muayenesi sırasında başını ona doğru çevirerek “Aleykümselam” dedi. Bu söz yıllar içinde hafızalara yerleşse de son sözlerine ilişkin farklı tanıklıkların bulunduğu biliniyor.
Atatürk’ün ardından yaşanan yas, Türkiye sınırları içinde kalmadı. Dönemin Ankara’daki İngiliz Büyükelçisi Sir Percy Loraine, cenaze töreninin ardından 3 Aralık 1938’de İngiltere Dışişleri Bakanlığına gönderdiği raporda, Türkiye’deki yasın gerçekliğine dikkat çekti.
Loraine, cenaze töreni sırasında halkın Atatürk’e duyduğu özlemin derin biçimde hissedildiğini yazdı. Kadınların gözyaşlarını tutamadığını, kortejin geçtiği yollarda görev yapan askerlerin de yüzlerinde keder taşıdığını aktardı. Raporda, dimdik duran askerlerin gözlerinden yaşların süzüldüğüne ilişkin gözlemi de yer aldı.
Türkiye’de 10 Kasım’da tutulan yas, yıllar içinde dünya çapında dile getirilen saygı sözleriyle de yankı buldu. Atatürk’e duyulan özlem ve saygı, Anıtkabir’i ziyaret eden dünya isimlerinin sözlerinde karşılık bulurken, 1938’de başlayan ortak hafıza yaşamayı sürdürüyor.
Yorumlar