Osmanlı'da musikiyle şifa: Avrupa yangınlarıyla kıyaslandı
Osmanlı'da akıl hastalarına musiki ve suyla şifa uygulandığı; Avrupa'nın aynı dönemde kimi vakalarda hastaları yakdığı, tedavi yöntemleri aktif, pasif, ritim ve çalgı temelliydi.
Osmanlı döneminde musiki ve su kullanılarak akıl hastalarının tedavi edildiği aktarılıyor. Kaynaklara göre 15. yüzyıldan itibaren bu medeniyette gönül yorgunları musiki ve suyla ele alınarak rehabilite ediliyordu; bu yaklaşım dönemin Avrupa uygulamalarıyla çarpıcı bir tezat oluşturuyor.
O dönemde Batı'da bazı vakalarda hastalara "İçinde şeytan var" denilip yakma gibi yöntemlere başvurulurken, Osmanlı şifahanelerinde bambaşka bir muamele söz konusuydu. Musiki ve doğa sesleriyle gerçekleştirilen uygulamaların hastaların durumunda iyileşme sağladığı ifade ediliyor.
Musikinin tıbbi etkilerine dair çağdaş çalışmaların da artmasıyla, Osmanlı'nın eski bilgilerinin bugünkü araştırmalarla örtüşen yönleri öne çıkıyor. Müzik; kalp atışı ve kan basıncı üzerinde etkili bulunmuş, düşük müzik daha sakin bir kalp ritmi, daha az gerilim ve stresle ilişkilendirilmişti.
Su da tedavide önemli bir unsur sayılıyordu. Metinlerde, suyun vücuttaki ses ve titreşimler için bir iletken işlevi gördüğü vurgulanıyor. Japon bilim insanı Prof. Dr. Masaru Emoto'dan aktarılan ifadeye göre: "Su, cansız bir madde değil; canlı ve duyguları algılayan kristallerden oluşur. Su, çevresinden pozitif ve negatif bilgileri alır ve ona göre tepki verir." Bu bakış, suyun tedavi süreçlerindeki rolünü destekler nitelikte sunuluyor.
Osmanlı tıp geleneğinde musikiyle tedavi biçimleri de sınıflandırılmıştı. Belirtilen türler arasında aktif tedavi, pasif tedavi, baksı tedavi, çalgılarla meşguliyet, ritim ve dinleme bulunuyor. Aktif tedavi; bedenin ruhsal ve fiziksel gelişimini hedefleyen uygulamalar olup bazen "Anadolu yogası" olarak da anılmıştır. Bu yöntemler toplu ya da bireysel biçimde müzik eşliğinde yürütülebiliyordu.
Günümüzde müzikle tedavi alanındaki araştırmalar Osmanlı'nın kadim bilgi birikiminin bazı unsurlarını bilimsel biçimde destekliyor. Tarihsel karşılaştırmalar, aynı dönemde farklı coğrafyalarda zihinsel hastalıklara yaklaşımın ne denli ayrıştığını gösteriyor; musiki ve suyu merkeze alan yöntemler ise kültürel bir şifa pratiği olarak öne çıkıyor.