İran istihbaratında Mücteba Hamaney’in denetimi artabilir
İran Parlamentosu, istihbarat bakanlığı için dinî içtihat şartını kaldırma teklifini öncelikli gündeme aldı. Tasarı, Mücteba Hamaney’e bağlı iki denetim birimi öngörüyor.
İran Parlamentosu, İstihbarat Bakanı olarak atanacak kişide aranan dinî içtihat şartının kaldırılmasını öngören teklifi öncelikli gündemine aldı. Düzenleme ayrıca bakanlık içinde kurulacak iki yeni denetim biriminin başkanlarının ülkenin dinî lideri Mücteba Hamaney tarafından atanmasını öngörüyor.
Milletvekilleri, teklifin daha yüksek aciliyet derecesiyle ele alınmasını istedi. Parlamento ise düzenlemeye birinci derece öncelik verilmesini kabul etti. Bu karar, yasanın kabul edildiği anlamına gelmiyor; ancak teklifin görüşme sürecinin hızlandırılması, Tahran yönetiminin istihbarat yönetimindeki sorunlara çözüm aradığını gösteriyor.
İstihbarat Bakanlığının 1983’te kurulmasının ardından yürürlüğe giren özel yasa, bakanlık görevine getirilecek kişinin Şii dinî eğitim sisteminde içtihat derecesine ulaşmasını şart koşuyordu. Dinî hükümler çıkarabilecek ilmî yeterliliği ifade eden bu koşul, İran güvenlik bürokrasisinde ideolojik bağlılığın kurumsal önemini yansıtıyordu. Şart, Anayasa’da değil Parlamento tarafından kabul edilen özel yasada yer alıyor.
Teklif yasalaşırsa Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, içtihat derecesi bulunmayan ancak güvenlik, istihbarat veya devlet yönetimi alanlarında deneyimli isimleri de bakanlığa aday gösterebilecek. Adaylarda adalet, takva, siyasi ve idari geçmişe ilişkin yeterlilik ile siyasi parti ve örgütlere üye olmama şartlarının korunması öngörülüyor. Teklifi savunan milletvekilleri, mesleki uzmanlık ve güvenlik tecrübesinin daha fazla öne çıkmasını istiyor.
Yasal değişiklik, bakanlık bünyesinde Bilgi Koruma Teşkilatı ile Siyasi ve İdeolojik İşler Teşkilatı adlarıyla iki yeni yapı kurulmasını da içeriyor. İlk birimin gizli bilgileri ve personel güvenliğini koruması, yabancı istihbarat servislerinin sızma faaliyetlerini tespit etmesi ve kurum içindeki güvenlik tehditlerini önlemesi planlanıyor. İkinci birim ise çalışanların dinî, kültürel, siyasi ve ideolojik faaliyetlerini denetleyecek.
Teklifteki dikkat çekici maddelerden biri, iki teşkilatın başkanlarının doğrudan Mücteba Hamaney tarafından atanması. İstihbarat Bakanı cumhurbaşkanı tarafından belirlenip Parlamento’dan güvenoyu alırken, bakanlığın güvenlik denetimi ve ideolojik kontrolü bu atama yöntemiyle dinî lidere bağlanabilecek. Böylece Hamaney’in kurum üzerindeki nüfuzunun daha belirgin ve kurumsal bir denetim yapısına dönüşmesi gündeme geliyor.
İstihbarat sistemindeki değişim arayışının arka planında, İsrail ve ABD ile yaşanan 40 günlük savaşta ortaya çıkan güvenlik zafiyetleri bulunuyor. İsrail’in İran’daki askerî ve güvenlik hedeflerine yönelik saldırılarda üst düzey yetkililerin hareketleri, konumları ve korunaklı tesisler hakkında hassas bilgilere ulaşabilmesi, Tahran’da karşı istihbarat mekanizmalarının etkinliğini tartışmaya açtı. Yeni teklif, bu güvenlik kaygıları sürerken bakanlıktaki yetki ve denetim dengesini yeniden şekillendirebilir.